Ubuntu 26.10 გამოვიდა – გაიგეთ, რა არის ახალი

გამოვიდა Ubuntu 26.10, რომელსაც მოაქვს ფანჯრების მოზაიკური განლაგების (tiling) უფრო სწრაფი გზა, სისტემაში შესვლის ეკრანზე passkey-ით ავტორიზაცია და Rust-ზე დაწერილი ძირითადი უტილიტების სრული ნაკრები.

უახლეს შუალედურ გამოშვებას, რომელსაც მხარდაჭერა მომდევნო 9 თვის განმავლობაში ექნება, მოჰყვება GNOME 51, Mesa 26.2 და Linux 7.3 ბირთვი. ამას ემატება გაუმჯობესებული შესაძლებლობების მქონე App Center, ახალი დესკტოპ ISO-ები RISC-V აპარატურისთვის და გაფართოებული, TPM-ზე დაფუძნებული სრული დისკის დაშიფვრა (FDE).

გთავაზობთ სიახლეების მიმოხილვას და ყველაფერს, რაც უნდა იცოდეთ 26.10 ვერსიის დაყენებამდე ან განახლებამდე.

Ubuntu 26.10: რა არის ახალი?

ფანჯრების მიმაგრების ახალი ვიჯეტი

Ubuntu 26.10 ფანჯრების გადათრევის პროცესშივე მათ მოზაიკურად განლაგების (tile) უფრო სწრაფ გზას გვთავაზობს.

როდესაც ფანჯრის გადაადგილებას იწყებთ, ეკრანის ზედა ნაწილიდან განლაგების ამომრჩევი (layout picker) ჩნდება. აწიეთ ფანჯარა მისკენ ამომრჩევლის გამოსაჩენად. გადაატარეთ ფანჯარა სასურველ ზონას, რათა დაინახოთ ნახევრად გამჭვირვალე წინასწარი გადახედვა, თუ სად მიემაგრება იგი. თუ განლაგება მოგწონთ, უბრალოდ გაუშვით ხელი და ფანჯარა თავის ადგილს დაიკავებს.

Ubuntu არ გვთავაზობს ამ ფუნქციის გათიშვის მარტივ გადამრთველს, მაგრამ თუ ეკრანზე გამომხტარი განლაგების ამომრჩევი ყურადღებას გიფანტავთ, ამ ბრძანებით შეგიძლიათ ამომხტარი ფანჯრის გამორთვა:

gsettings set org.gnome.shell.extensions.tiling-assistant enable-layout-picker false

მის ხელახლა ჩასართავად, უბრალოდ ხელახლა გაუშვით იგივე ბრძანება, თუმცა false-ის ნაცვლად ჩაწერეთ true.

შეამოწმეთ თქვენი Ubuntu Certified სტატუსი

იმის შემოწმება, არის თუ არა თქვენი ლეპტოპი ან კომპიუტერი Ubuntu-ს მიერ სერტიფიცირებული, 26.10-ში ბევრად გამარტივდა: გახსენით Settings > System და გაიგეთ პასუხი.

სტატუსის შემოწმება ხდება Ubuntu Hardware API-ს საშუალებით hwctl კლიენტის მეშვეობით, რომელიც ამ გამოშვებაში snap-პაკეტად იქცა.

თუ თქვენი კომპიუტერი ემთხვევა სერტიფიცირებულ მოწყობილობას, ახალ Ubuntu Certified გვერდზე ეს პირდაპირ დაიწერება. თუ არ ემთხვევა — ამასაც შეგატყობინებთ. ხოლო თუ იგი ახლოსაა, მაგრამ ზუსტი დამთხვევა არაა, სისტემა ამასაც გაცნობებთ და მოგაწვდით ბმულს Ubuntu-ს ვებსაიტზე მოწყობილობების ჩამონათვალის გვერდზე მეტის გასაგებად.

ნუ იდარდებთ, თუ თქვენი მოწყობილობა სერტიფიცირებული არ არის: უმეტესობა არცაა. ეს სტატუსი მხოლოდ იმ მოწყობილობებს ენიჭება, რომელთა მწარმოებელმაც (OEM) გადაუხადა Canonical-ს კონკრეტული ვერსიის Ubuntu-ს ტესტირებისა და მხარდაჭერის უზრუნველსაყოფად.

ხელნაწერი ხელმოწერის დამატება PDF-ებში

Document Viewer (იგივე Papers) უკვე გაძლევთ საშუალებას, დაამატოთ ხელნაწერი ხელმოწერები PDF დოკუმენტებში და შეინახოთ ისინი შემდგომი გამოყენებისთვის. დახატეთ იგი თაგვით, სტილუსით/გრაფიკული პლანშეტით ან სენსორული ეკრანით ახალ ტილოზე, ან შემოიტანეთ თქვენი ხელმოწერის ფოტო და მიეცით აპლიკაციას ფონის ავტომატურად მოშორების საშუალება.

ხელმოწერები ინახება, რათა მომავალში მათი გამოყენება სწრაფად შეძლოთ; ისინი სხვა ანოტაციების მსგავსად მუშაობს, ასე რომ შეგიძლიათ გვერდზე მათი ადგილმდებარეობისა და ზომის შეცვლა.

სხვა ცვლილებებს შორისაა დოკუმენტის პარამეტრებში ქაღალდის ზომების უფრო დეტალური აღწერილობები, ხოლო დოკუმენტში დამატებული თავისუფალი ტექსტური ანოტაციები ახლა ნაგულისხმევად იბეჭდება.

ეკრანის ანაბეჭდები უფრო ხელმისაწვდომი გახდა

ეკრანის ანაბეჭდისთვის (screenshot) მონიშნული არეალის რეგულირება უკვე კლავიატურიდანაც არის შესაძლებელი.

მონიშნეთ არეალი, შემდეგ დააჭირეთ კლავიატურის ისრის ღილაკს მონიშვნის სასურველი მხარის ასარჩევად — გააგრძელეთ დაჭერა მის გასადიდებლად ან დასაპატარავებლად, ან გეჭიროთ Shift უფრო დიდი ნაბიჯებით სამოძრაოდ, ხოლო Ctrl — უფრო მცირე ნაბიჯებისთვის. გეჭიროთ Alt ისრის ღილაკთან ერთად მთლიანი მონიშნული არეალის გადასაადგილებლად.

თუ ორიენტაცია დაკარგეთ, დააჭირეთ R-ს პარამეტრების გასანულებლად და თავიდან დასაწყებად.

ეკრანის ანაბეჭდის გადაღებისას გაიგონებთ ახალ ხმას (რაც, როგორც ადრე, Enter-ზე დაჭერითაც შეგიძლიათ), რადგან GNOME-მა გადაწყვიტა შეეცვალა „შეუფერებელი ფოტოაპარატის ჩამკეტის ხმა“, რათა უხერხულობისგან ეხსნა ის ადამიანები, რომლებიც საზოგადოებრივ ადგილებში ჩართული ხმით ეკრანის ანაბეჭდის გადაღებისას ეჭვნარევ მზერას აწყდებოდნენ!

Nautilus-ის გაუმჯობესებები

Nautilus ახლა აჩვენებს ფაილების რაოდენობას, როდესაც რამდენიმე ფაილს ახალ ადგილას გადაათრევთ. ფონური (backend) ცვლილებების წყალობით, დიდი საქაღალდეების განახლებისას ფაილები უფრო სწრაფად იტვირთება. მცირე სიგანის ფანჯრებში ჩნდება ჩანართების მიმოხილვის ახალი ღილაკი, რაც აადვილებს ჩანართების დანახვასა და მათ შორის გადართვას — ეს განსაკუთრებით მოსახერხებელია ეკრანის მოზაიკური (tiled) განლაგებისას.

Desktop Icons GTK4-ზე

DING-ი, სამუშაო მაგიდის ხატულების გაფართოება, რომელსაც Ubuntu იყენებს, GTK4-ზე გადავიდა. ამ ცვლილების შედეგად, კონტექსტური მენიუები და დიალოგური ფანჯრები უკეთ ერწყმის დანარჩენ სამუშაო გარემოს.

სამუშაო მაგიდაზე მარჯვენა ღილაკით დაწკაპუნებისას მენიუც უფრო სწრაფად იხსნება. ადრე გამოჩენისას მცირე დაყოვნება შეიმჩნეოდა, რადგან DING-ი ამოწმებდა სისტემის ბუფერს ჩასასმელი შინაარსის სანახავად. ახლა ეს პროცესი ასინქრონულად მუშაობს.

სამუშაო მაგიდის ხატულების დასტების (stacks) გახსნა და დახურვა ახლა უკვე კლავიატურიდანაც არის შესაძლებელი, ხოლო დიალოგურ ფანჯარაში Open With („გახსნა პროგრამით“) აღარ ჩანს ოფცია „ახალი აპლიკაციების მოძიება“ ასოცირებული ფაილისთვის, რადგან ის GNOME Software-ის გახსნას ცდილობდა, Ubuntu კი, მოგეხსენებათ, მას აღარ იყენებს...

შესვლა Passkey-ით

GDM შესვლისა და დაბლოკვის ეკრანებს უკვე აქვს FIDO2 passkey-ების და ვებ-ავტორიზაციის მხარდაჭერა (სმარტ-ბარათების მხარდაჭერა მანამდეც არსებობდა). ეს ძირითადად კორპორატიულ და მართვად მოწყობილობებს ეხმარება, მაგრამ რადგან იგი ავთენტიფიკაციის ერთიან ფრეიმვორკზე მუშაობს, დროთა განმავლობაში შესვლის სხვა მეთოდების დამატებაც გახდება შესაძლებელი.

App Center-ის ცვლილებები

App Center-ს დაემატა განყოფილება Add-ons (დანამატები) ახალი გვერდებით: Additional Drivers, დრაივერების ჩასართავად ან გადასართავად (ჩნდება მხოლოდ იმ მოწყობილობებზე, რომელთა აპარატურასაც ეს სჭირდება, მაგალითად, NVIDIA GPU-ებზე); Media Support, ზოგიერთი მუსიკალური და ვიდეო ფორმატისთვის საჭირო კოდეკების დასაყენებლად.

Ubuntu-ს ნაგულისხმევი გრაფიკული პროგრამული უზრუნველყოფის ხელსაწყო ახლა უკეთ უთავსებს ერთმანეთს ერთი და იმავე აპლიკაციის Snap და Debian ვერსიებს.

ორივე ფორმატში ხელმისაწვდომი აპლიკაციებისთვის დეტალების ერთიანი გვერდი აჩვენებს ჩამოტვირთვის ზომას, გამომცემელს, ნებართვებსა და ვერსიის ნომერს, რათა თავად აირჩიოთ სასურველი ვერსია.

App Center-ის საშუალებით პროგრამების განახლება უფრო საიმედო გახდა — განახლებისთანავე აპლიკაციები აღარ რჩება განახლებების რიგში. ხოლო თუ მესამე მხარის Deb-პაკეტებს აყენებთ, პროგრამა საბოლოოდ გაძლევთ საშუალებას, დააყენოთ ადრე დაინსტალირებული აპლიკაციების უფრო ახალი ვერსიები.

Amd64-v3 საინსტალაციო იმიჯი

Ubuntu 26.10-ის ჩამოტვირთვა უკვე მეტი გზითაა შესაძლებელი, რადგან გამოჩნდა ცალკე amd64v3 ინსტალატორი — თუმცა, მისი ჩამოტვირთვა მხოლოდ ოფიციალური cdimage სერვერიდანაა შესაძლებელი და არა Ubuntu-ს მთავარი ვებსაიტიდან. მიუხედავად ამისა, მისი მიღება ბევრს მოუნდება.

amd64v3 იმიჯი აინსტალირებს Ubuntu-ს იმ პაკეტებით, რომლებიც ოპტიმიზებულია x86-64-v3 ინსტრუქციების ნაკრების მხარდამჭერი უფრო ახალი პროცესორებისთვის (2015 წლის შემდეგ გამოშვებულ Intel-ისა და AMD-ის ჩიპების უმეტესობას აქვს ეს მხარდაჭერა, თუმცა ზოგიერთ ბიუჯეტურ და ჩაშენებულ პროცესორსა და SoC-ს არ გააჩნია, ამიტომ v3 იმიჯიდან ვერ ჩაიტვირთება).

ინფორმაციის თანახმად, წარმადობა v3 იმიჯებზე უკეთესია, ძირითადად მათთვის, ვინც რთულ გამოთვლით სამუშაოებს ასრულებს ან ბევრ ვირტუალურ მანქანას ამუშავებს, რადგან დამატებითი შესაძლებლობები გაცილებით ეფექტურად გამოიყენება.

გაფართოებული პარამეტრები (Settings)

Settings-ში მეტი პარამეტრი, გადამრთველი და ოფცია დაგხვდებათ.

განყოფილებაში Mouse & Touchpad გაჩნდა გადამრთველი, რომლითაც შეგიძლიათ გამორთოთ თაჩპედი მაუსის მიერთებისას; ხოლო სისტემის დეტალები About გვერდზე ახლა წარმოდგენილია ერთიანი გვერდის სახით, გადახალისებული თანმიმდევრობით (და GNOME-ის გამოშვების შენიშვნების სანახავი ბმულით).

სენსორულ ეკრანს იყენებთ? Displays განყოფილებას დაემატა გადამრთველი ავტომატური მობრუნების გასაკონტროლებლად (რომლის ეფექტიც თავისთავად გასაგები უნდა იყოს). მრავალმონიტორიანი კონფიგურაციისას ეკრანების განლაგების რეგულირების დროს პატარა კვადრატები ახლა ცენტრზე სწორდება და მიემაგრება, რაც ზუსტ განლაგებას აადვილებს.

Network პანელს დაემატა DNS დომენის ძიების პარამეტრები, თუმცა Wi-Fi-ს კონფიგურაციიდან ამოღებულია მოძველებული და დაუცველი WEP უსაფრთხოების მხარდაჭერა.

ხოლო პარამეტრი Reduce Motion განყოფილებაში Accessibility ახლა ზუსტად იმას აკეთებს, რასაც ჰპირდება მომხმარებელს და ამცირებს ანიმაციებს, თუმცა არა ყველგან: აპლიკაციების ამომრჩეველზე და ზოგადი მიმოხილვის (overview) მასშტაბირებაზე ეს გავლენას არ ახდენს.

სიკაშკაშის დამახსოვრება

GNOME Shell-ი ახლა იმახსოვრებს თითოეული მონიტორის სიკაშკაშის დონეს ნებისმიერ ფერთა რეჟიმთან (მაგ. HDR) ერთად და აღადგენს მათ სისტემის გადატვირთვის შემდეგ.

„და რა არის აქ სიახლე?“ — იკითხავთ თქვენ.

ადრე ეკრანის სიკაშკაშის დასამახსოვრებლად ბირთვი (kernel) გამოიყენებოდა, თუმცა ენერგიის დამზოგავ რეჟიმებს შეეძლო მისი შეცვლა, რის გამოც შემდეგი ჩატვირთვისას შესაძლოა დაბალი სიკაშკაშე ხელახლა გამოყენებულიყო. ახლა Shell-ი თავად იმახსოვრებს სიკაშკაშეს თითოეული მონიტორისთვის და მათ EDID-ით (მწარმოებელი, მოდელი და ა.შ.) განასხვავებს.

APT უფრო დამხმარე გახდა (როგორც იქნა)

Ubuntu 26.10-ს მოჰყვება APT 3.3.3 — მოკრძალებული განახლება უდიდესი უპირატესობით: --help უკვე კონკრეტულად გაშვებული ბრძანების შესაბამის ინფორმაციას გაწვდით (გამოშვების შენიშვნებში ამას „ინტერაქტიულ“ დახმარებას უწოდებენ).

ადრეულ ვერსიებში ქვებრძანებისთვის --help-ის დამატება... თითქმის არაფერს გაძლევდათ. მაგალითად, apt install --help აბრუნებდა ზუსტად იმავე შედეგს, რასაც apt --help. თუ გაინტერესებდათ, რა დროშებს (flags) იღებდა install, man-გვერდის გახსნა გიწევდათ.

26.10-ში დახმარების დროშა უკვე კონკრეტულ ქვებრძანებაზეა მორგებული, ასე რომ apt install --help ახლა ჩამოთვლის მხოლოდ იმ ოფციებს, რომლებიც უშუალოდ install-ს ეხება. სხვა ქვებრძანებებიც ანალოგიურად მუშაობს (თუმცა არა ყველა, ასე რომ გაითვალისწინეთ). ამან უნდა შეამციროს Google-ში ძებნის საჭიროება ამა თუ იმ ოფციის ან სინტაქსის დასადგენად.

დისკის გაფართოებული დაშიფვრა TPM-ის ბაზაზე

Ubuntu 26.10-ის დაყენება შესაძლებელია TPM-ზე დაფუძნებული სრული დისკის დაშიფვრით (FDE) იმ მოწყობილობებზეც, რომლებსაც არ გააჩნიათ აპარატურული ნდობის ფესვი (hardware root of trust — აპარატურა, რომლის მეშვეობითაც ოპერაციული სისტემა ამოწმებს, რომ firmware-ში ჩარევა არ მომხდარა).

ერთადერთი პირობა ისაა, რომ ინსტალაციის დროს დაგჭირდებათ PIN-კოდის ან პაროლის დაყენება. თუმცა, 2021 წლის შემდეგ გამოშვებულ კომპიუტერებს ეს აპარატურა ისედაც აქვთ და ავტომატურად იხსნება, ასე რომ PIN-კოდი საჭირო აღარ იქნება.

Resources აკონტროლებს NPU-ს დატვირთვას

Resources-ს, სისტემურ მონიტორს, რომელიც Ubuntu-მ 26.04-ში დანერგა, უკვე შეუძლია აჩვენოს NPU-ს აქტივობა AMD Ryzen 7040, 8040 და Ryzen AI 300/400 სერიის ჩიპებისთვის, ენერგომოხმარებისა და წარმადობის რეალური დროის სტატისტიკის ჩათვლით.

დატვირთვის მაჩვენებლები გვერდითა პანელში ახლა გრაფიკების ზემოთ ჩნდება და არა მათ ქვემოთ, ხოლო F9-ზე დაჭერით შესაძლებელია გვერდითა პანელის გამოჩენა ან დამალვა (რაც ღილაკზე დაწკაპუნებისგან გაგათავისუფლებთ). გარდა ამისა, აპლიკაცია უკეთ აკონტროლებს და ასახავს Steam-ის თამაშებსა და Snap-აპლიკაციებსაც.

პირველი ოფიციალური RISC-V სამუშაო მაგიდის იმიჯი

თანამედროვე RISC-V დაფებისთვის პირველად გახდა ხელმისაწვდომი ოფიციალური, თუმცა სრულიად ექსპერიმენტული სამუშაო მაგიდის (desktop) იმიჯი.

RISC-V სამუშაო მაგიდის იმიჯები ხელმისაწვდომია GNOME და მინიმალისტური Xubuntu ვერსიებით, რომლებიც გათვლილია შესაბამისად SpacemiT K3-სა და QEMU-ზე. ოფიციალური მხარდაჭერა არ არის უზრუნველყოფილი (თუმცა განახლებები, რა თქმა უნდა, გამოდის) და GNOME ISO-ს აკლია რამდენიმე დესკტოპ snap-ი, მათ შორის App Center.

Linux 7.3 მზად არის და მოქმედებს

Ubuntu 26.10 გამოდის Linux 7.3-ით, მაგრამ — დრამატული პაუზა — არა დასრულებული ვერსიით. საბოლოო რელიზი ოქტომბრის ბოლოს გამოვა, ამიტომ ISO-ში ჩაშენებული ბირთვი წარმოადგენს release candidate-ს (გამოშვების კანდიდატს). 26.10-ის მომხმარებლები „საბოლოო“ ბირთვს პროგრამული განახლების სახით მიიღებენ.

Linux 7.3-ის მთავარ სიახლეებს შორისაა Snapdragon X2 Elite მოწყობილობების (მათ შორის Asus Zenbook A14-ის) ადრეული მხარდაჭერა, ასევე X Elite-ის მოდელებზე მეტი აპარატურული კომპონენტის, მათ შორის ვებ-კამერების ამუშავება.

EXT4-მა მიიღო ოპტიმიზებული მრავალბლოკიანი გამანაწილებელი (multi-block allocator), რაც დიდი ზომის ფაილების ჩამოტვირთვისას ფაილური სივრცის წინასწარ გამოყოფას აჩქარებს, ხოლო FUSE-მა io_uring-თან ერთად მიიღო zero-copy მხარდაჭერა, რისი წყალობითაც FUSE სერვერს კლიენტის მონაცემების პირდაპირ წაკითხვა შეუძლია.

KSM-ის შესწორება ამცირებს ინტერფეისის მიკრო-შეფერხებებს მეხსიერების მაღალი დატვირთვისას, ხოლო VRAM-ის მართვა საგრძნობლად გაუმჯობესდა შედარებით დაბალი დონის ვიდეობარათებზე, რომლებსაც 8 გბ-ზე ნაკლები ვიდეომეხსიერება აქვთ, რაც უზრუნველყოფს თამაშების წარმადობის შესამჩნევ ზრდას.

GPU დრაივერების განახლება

გრაფიკული სისტემაც განახლდა. Mesa 26.2-ს მოაქვს mesh shader-ის მხარდაჭერა NVK-სთვის (ღია კოდის მქონე NVIDIA Vulkan დრაივერი) და დაბალი დაყოვნების Vulkan Video ენკოდირება და დეკოდირება AMD GPU-ებისთვის.

NVIDIA-ს 615 დრაივერების სერია ანაცვლებს 595 და 610 სერიებს და ახლა უკვე მხოლოდ ღია ბირთვის მოდულებით გამოდის, რომლებიც Turing-სა და უფრო ახალ GPU-ებს ფარავს. შედარებით ძველ ბარათებს 580 სერია დასჭირდება.

რასტიფიკაცია (Rust-ზე გადასვლა)

Ubuntu-ს გადასვლა Rust-ზე დაწერილ ძირითად უტილიტებზე ახლა უკვე დასრულებულია — cp, mv და rm უკვე uutils-იდან მოდის. Rust-ზე დაფუძნებული OpenPGP ინსტრუმენტარიუმი (Sequoia) წინასწარ არის დაინსტალირებული, თუმცა ჯერ არაა ნაგულისხმევი (Canonical გეგმავს მის ნაგულისხმევად ქცევას 27.04 ვერსიაში).

სისტემის უფრო ღრმა დონეზე, dbus-broker-მა ჩაანაცვლა dbus-daemon სისტემური შეტყობინებების სალტის (message bus) სახით (22 წლის შემდეგ), რათა მოდერნიზდეს და უფრო უსაფრთხო გახდეს სამუშაო მაგიდის აპლიკაციებისა და სერვისების ურთიერთკავშირი — თუმცა მომხმარებლები განსხვავებას ვერ შეამჩნევენ.

მეხსიერების დამზოგი (Memory saver)

როდესაც ოპერატიული მეხსიერება იწურება, Ubuntu 26.10 ახლა ცდილობს ჯერ აპლიკაციები გათიშოს და მხოლოდ შემდეგ ის სერვისები, რომლებიც სესიის მთლიანობას უზრუნველყოფს. ეს ნიშნავს, რომ ბრაუზერის ურჩი ჩანართი ან ფონური პროცესი ნაკლები ალბათობით გამოიწვევს თქვენს პირდაპირ სისტემაში შესვლის ეკრანზე დაბრუნებას.

Ubuntu 26.10-ის მიღება

Ubuntu 26.10 უკვე ხელმისაწვდომია ჩამოსატვირთად დღეიდან Ubuntu-ს ვებსაიტიდან ან რელიზების იმიჯ-სერვერიდან. x86-64-v3, RISC-V, Raspberry Pi ან WSL იმიჯებისთვის ეწვიეთ cdimage სერვერს.

ეს გამოშვება მუშაობს თანამედროვე 64-ბიტიან Intel/AMD ლეპტოპებსა და პერსონალურ კომპიუტერებზე, Arm64 მოწყობილობებზე (მათ შორის Raspberry Pi-სა და Snapdragon X1 ლეპტოპებზე) და ახალ RISC-V დეველოპერულ დაფებზე, მათ შორის SpacemiT K3-სა და SiFive BigSky პლატფორმაზე.

ნებისმიერ მოწყობილობას, რომელზეც Ubuntu 26.04 LTS მუშაობს, შეუძლია განახლდეს 26.10-მდე. განახლება ხდება პირდაპირ სისტემიდან, ხელახალი ინსტალაციის გარეშე, თუმცა თავდაპირველად ბრძანების გაშვებას მოითხოვს, ვინაიდან LTS გამოშვებები ნაგულისხმევად მხოლოდ ახალ LTS გამოშვებებზე განახლებისთვისაა კონფიგურირებული.

ამ სიახლეებიდან რომელს შეამჩნევთ პირველად? გამიზიარეთ კომენტარებში!