Asahi Linux-მა MIT ლიცენზიაზე უარი თქვა და სრულად GPL-ზე გადავიდა მას შემდეგ, რაც AI ინსტრუმენტები გამოუქვეყნებელი კოდის მოსაპარად გამოიყენეს

Asahi Linux-ია მიზეზი, რის გამოც დღეს Apple Silicon Mac-ზე Linux-ის გაშვება შეგიძლიათ. წლების განმავლობაში პროექტი საკუთარი კოდის უმეტეს ნაწილს MIT ლიცენზიით უშვებდა, რათა ყველას, მათ შორის BSD სისტემებსაც, შესძლებოდათ მისი გამოყენება საჭიროებისამებრ.

ეს ვითარება იცვლება, რადგან Asahi Linux-ი კოდის „გათეთრებით“ დაიღალა. მათ განაცხადეს, რომ Asahi თავის ყველა რეპოზიტორიას GNU General Public License-ის მე-2 ან შემდგომ ვერსიაზე გადაიტანს. ამიერიდან, Asahi Linux-ის მთელი კოდი მხოლოდ მკაცრი copyleft ლიცენზიების ქვეშ იქნება.

მიზეზი ის არის, რომ გარკვეული პირები დეველოპერების პირადი ფორკებიდან პირდაპირ იღებდნენ ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესში მყოფ კოდს, აქვეყნებდნენ მას ავტორის მითითების გარეშე ან ხელახლა წერდნენ AI-ის საშუალებით წარმომავლობის დასამალად, რათა „პროექტი ჩაენაცვლებინათ და Apple Silicon-ზე Linux-ის აგრესიული მონეტიზაცია მოეხდინათ“.

რა არის კოდის „გათეთრება“?

კოდის გათეთრება (ასევე ცნობილი როგორც ლიცენზიის გათეთრება) არის პრაქტიკა, როდესაც სხვის კოდს იღებენ და ისეთ პროცესში ატარებენ, რომელიც მალავს მის წარმომავლობას, რათა ის ორიგინალი ლიცენზიის პირობების დაცვისა და ავტორის მითითების გარეშე გამოიყენონ.

ხელოვნურ ინტელექტამდე ეს, ჩვეულებრივ, ნიშნავდა კოდის ხელით, სტრიქონ-სტრიქონ გადაწერას, ცვლადებისა და სხვა ელემენტების სახელების შეცვლას და ფუნქციების გადაადგილებას მანამ, სანამ ის ორიგინალს აღარ დაემსგავსებოდა.

LLM-ებმა (დიდმა ენობრივმა მოდელებმა) ეს, რა თქმა უნდა, ბევრად უფრო გაამარტივა და გააიაფა.

📋

MIT ლიცენზია მხოლოდ საავტორო უფლებების ორიგინალი შეტყობინების შენარჩუნებას მოითხოვს. ის არ გაიძულებთ ცვლილებების გაზიარებას ან თქვენი ვერსიის ღიად დატოვებას. სწორედ ეს ხდის მას პოპულარულს და სწორედ ამან შექმნა პრობლემები Asahi-სთვის ამ შემთხვევაში.

ისტორიიდან სწავლა

ეს ნაბიჯი მას შემდეგ გადაიდგა, რაც Asahi-ს გუნდისთვის „რამდენიმე ხნის წინ“ ცნობილი გახდა მათი დამთმობი ლიცენზიით ბოროტად სარგებლობისა და ნაშრომის მითვისების მრავალი მცდელობის შესახებ.

ყველაზე უკიდურეს შემთხვევებში, დამუშავების პროცესში მყოფი ფუნქციონალის კოდი დეველოპერების პირადი ფორკებიდან ჯერ კიდევ საჯარო გამოშვებამდე აიღეს. ანგარიში აღნიშნავს, რომ MIT ლიცენზია „აშკარად იძლევა ამის ნებართვას და არ გააჩნია გამონაკლისები არაკეთილსინდისიერი აქტორებისგან თავის დასაცავად“.

Asahi-ს ანგარიშში კონკრეტული სახელები არ უხსენებია. ასევე არ დაუკონკრეტებია, როგორ შეიცვლება არსებული კონტრიბუციების ლიცენზია ან დათანხმდა თუ არა ამას ყველა წარსული კონტრიბუტორი.

Asahi პარალელს ავლებს WINE-ის ორი ათწლეულის წინანდელ ვითარებასთან. WINE, თავსებადობის შრე, რომელიც Linux-ზე Windows-ის აპლიკაციების გაშვების საშუალებას გაძლევთ, თავდაპირველად ასევე MIT ლიცენზიით ვრცელდებოდა. თუმცა 90-იანი წლების ბოლოსა და 2000-იანების დასაწყისში კომპანიებმა ეს კოდი აიღეს, მის ბაზაზე საკუთრების (proprietary) ფორკები შექმნეს და კომერციულად ყიდდნენ. ამიტომ, 2002 წელს WINE-ის გუნდმა ლიცენზია LGPL-ით შეცვალა, რათა შეეჩერებინა საკუთრების ფორკები და ეიძულებინა კომპანიები, წვლილი უშუალოდ მთავარ პროექტში შეეტანათ (upstream).

მათ, ვინც ისტორიიდან ვერ სწავლობს, მისი გამეორება ელით

Asahi ბოლო დროს უკმაყოფილოა

Asahi-ს კონკრეტული სახელები არ დაუსახელებია, ამიტომ მხოლოდ ვარაუდი შეგვიძლია იმაზე, თუ ვის უმიზნებენ ისინი ლიცენზიის ამ ცვლილებით.

ბოლო თვეებში Asahi-ს ნამუშევრის სულ მცირე ორი საჯარო ფორკი გამოჩნდა, ორივე კი AI-ით დამხმარე დეველოპმენტთან არის დაკავშირებული. თუ არ იცოდით, Asahi Linux კრძალავს AI-ით გენერირებული კოდის კონტრიბუციას.

პირველი გახლავთ Aurora Silicon და მისი Vulkan-დრაივერი Borealis. Borealis არის Asahi-ს HoneyKrisp-ის (Apple-ის GPU-ების Vulkan დრაივერის) ფორკი. Aurora Silicon-მა Khronos-ში საკუთარი Vulkan დრაივერის ID-ის დასარეგისტრირებლად pull request წარადგინა (VK_DRIVER_ID_AURORA_BOREALIS), აცხადებს, რომ დრაივერი M1-დან M5-მდე და A18 Pro-ზე მუშაობს, და მას upstream-ში გაგზავნის ნაცვლად Mesa-ს საკუთარ ფორკში ინახავს.

მეორეა Gravity Linux, Fedora-ზე დაფუძნებული დისტრო Apple Silicon-ისთვის. იგი Asahi-დან LLM-ების გამოყენებასთან დაკავშირებული უთანხმოების გამო გამოეყო.

Gravity-ს მიმართ სამართლიანები რომ ვიყოთ, ის ღია კოდისაა, არაფერს ყიდის და ღიად აღიარებს AI-ის გამოყენებას. მეტიც, ისინი აცხადებენ, რომ დისტროს დახურვას გეგმავენ, როგორც კი დრაივერზე მათი მუშაობა upstream-ში შევა.

ეს არ არის ისეთი არაკეთილსინდისიერი აქტორი, როგორსაც პროგრესის ანგარიში აღწერს. თუმცა ის წარმოადგენს „დამთმობ ფორკს, რომელიც AI-ს იყენებს“ მიდგომას, რომელსაც Asahi მუდმივად ეწინააღმდეგება.

📋

განმარტებისთვის: Asahi-ს პროგრესის ანგარიშში Aurora Silicon ან Gravity Linux სახელდებით ნახსენები არ არის. მათი კონფლიქტი Asahi-სთან კონტექსტის სახით მოვიყვანე.

რატომ არის ლიცენზიის ეს ცვლილება მნიშვნელოვანი

რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მსხვილი ღია კოდის პროექტი copyleft-ზე კონკრეტულად AI-ით კოდის „გათეთრების“ გამო გადავიდა. პროექტებს ლიცენზია ადრეც შეუცვლიათ, თუმცა ძირითადად იმისთვის, რომ ღრუბლოვან პროვაიდერებს მათი ნაშრომი სერვისის სახით არ გადაეყიდათ. ეს შემთხვევა კი კონკრეტულად AI-ს ეხება.

არ გამიკვირდება, თუ აპარატურის მხარდაჭერისა და reverse-engineering-ის (უკუინჟინერიის) სხვა პროექტებიც იმავეს გააკეთებენ. საწყისი ცვლილებების შეტანას უამრავი დრო და ენერგია სჭირდება, მაგრამ მას შემდეგ, რაც რთულ სამუშაოს ვიღაც უკვე შეასრულებს, მათი „გადაწერა“ ბევრად უფრო მარტივი ხდება.

რეალურად დაეხმარება თუ არა GPL?

თუ პრობლემა ის ხალხია, ვინც ისედაც უგულებელყოფს MIT ლიცენზიას, რატომ დაიცავენ ისინი GPL-ს? ბოლოს და ბოლოს, GPL ვერ შეაჩერებს მიზანდასახულ არაკეთილსინდისიერ აქტორს. სინამდვილეში, ამას ვერაფერი შეაჩერებს.

MIT კოდიდან ავტორობის მითითების ამოღება ისედაც არღვევს MIT ლიცენზიას, რადგან საავტორო უფლებების შეტყობინების შენარჩუნება მისი ერთადერთი რეალური პირობაა.

რასაც GPL ცვლის, ეს კომერციული სარგებელია. MIT-ის პირობებში ვინმეს შეუძლია აიღოს Asahi-ს კოდი, გახადოს ის დახურული და გაყიდოს პროდუქტი — ეს სრულიად ლეგალურია, სანამ საავტორო შეტყობინება შენარჩუნებულია.

GPL-ის პირობებში კი ნებისმიერი, ვინც მოდიფიცირებულ ვერსიას ავრცელებს, ვალდებულია საწყისი კოდი იმავე ლიცენზიით გამოაქვეყნოს. თქვენ ლეგალურად ვერ შექმნით დახურულ, ფასიან Apple Silicon დისტროს GPL კოდის ბაზაზე. ხოლო თუ პროდუქტის საწყისი კოდი საჯარო უნდა იყოს, კოპირების შემჩნევაც ბევრად უფრო მარტივია.

ყველა კმაყოფილი არ არის

ამ ნაბიჯმა კრიტიკა გამოიწვია, განსაკუთრებით BSD-ის მხრიდან, რაც თავის დროზე ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი იყო, რის გამოც Asahi-მ MIT აირჩია. OpenBSD-ის მიერ Apple Silicon-ის მხარდაჭერა Asahi-ს m1n1 ჩამტვირთავზეა დამოკიდებული.

OpenBSD-ის დეველოპერმა ბრაიან სტილმა (Bryan Steele) X-ზე დაწერა:

„სამწუხაროა იმის ნახვა, თუ როგორ წვავს Asahi ხიდებს უმიზეზოდ.. m1n1-ისა და დრაივერების GPL2-or-later ლიცენზიაზე გადატანა, როგორც ჩანს, ყველა წინა კონტრიბუტორის თანხმობის გარეშე, „AI არაკეთილსინდისიერი აქტორებისგან თავდაცვის“ საბაბით, სრულიად ფარისევლური და მცდარი ჩანს.“

Sad to see Asahi out there burning bridges for no reason.. relicensing m1n1 and drivers under GPL2-or-later, seemingly without the consent of all prior contributors, under the guise of "defending against AI bad actors", seems entirely disingenuous and misguided. >— Bryan Steele 🦋 (@canadianbryan) 7 ნოემბერი, 2026

შეჯამება

Asahi ფსონს დებს იმაზე, რომ copyleft ლიცენზია უკეთეს დაცვას უზრუნველყოფს ამ შეცვლილ სამყაროში, სადაც ნებისმიერს შეუძლია კოდის ერთი „პრომპტით“ გათეთრება.

შესაძლოა ამან ხელი ვერ შეუშალოს არაკეთილსინდისიერ აქტორებს მათი კოდის გადაწერაში, მაგრამ სულ მცირე ამცირებს დახურული კომერციული ფორკის შექმნის შანსებს.

საინტერესო იქნება იმის ნახვა, იპოვის თუ არა BSD საზოგადოება ახალ პირობებში Asahi-სთან თანამშრომლობის გაგრძელების გზას.